Rezonans magnetyczny - co warto wiedzieć?

Co to jest MRI i jak działa?

Badanie metodą rezonansu magnetycznego (MRI - Magnetic Resonance Imaging) to szeroko pojęta grupa procedur z zakresu diagnostyki obrazowej. Wykorzystuje oddziaływanie pola magnetycznego na jądra atomów, z których zbudowane są związki chemiczne, komórki, tkanki oraz narządy organizmu człowieka. Odpowiednio dobrane pod względem właściwości fizycznych pole magnetyczne, generowane przez aparat diagnostyczny, wywołuje odpowiedź jąder atomów wodoru (znajdujących się w cząsteczkach wody).

Ta odpowiedź, nazywana jądrowym rezonansem magnetycznym, może być rejestrowana przez detektory. Po odpowiedniej obróbce komputerowej umożliwia odtworzenie obrazu badanych struktur ciała.

Badanie MRI jest procedurą bezpieczną, nie wymaga zastosowania potencjalnie szkodliwego promieniowania rentgenowskiego. Umożliwia uzyskanie obrazów struktur położonych w głębi organizmu. Dzięki ciągłemu rozwojowi technik rezonansu magnetycznego oraz coraz większej mocy obliczeniowej komputerów obrabiających dane uzyskane w czasie badania pozwala na uzyskiwanie obrazów o wysokiej rozdzielczości. Tworzy trójwymiarowe rekonstrukcje badanych struktur oraz obrazowanie czynnościowe, ukazujące pracę narządów, a nawet ich metabolizm w czasie rzeczywistym.

Historia i rozwój technologii MRI

MRI jest metodą, która wykorzystuje bezpieczne dla zdrowia pole magnetyczne. Pole to oddziałuje na tkanki, gdzie dochodzi do jego interakcji z atomami wodoru, wchodzących w skład związków chemicznych komórek organizmu. Następnie sygnał jest odbierany przez odpowiednie detektory i przetwarzany na użyteczne diagnostycznie odwzorowanie na ekranie komputera. Dzięki postępowi technicznemu i informatycznemu uzyskiwane obrazy są coraz dokładniejsze i dostarczają lekarzowi dokładnych informacji o stanie danego narządu czy tkanki.

Rozwój techniki diagnozowania metodą rezonansu magnetycznego został zapoczątkowany na początku lat 70. XX wieku przez Amerykanina Paula Christiana Lauterbura. Na pierwszy użyteczny diagnostycznie obraz trzeba było jednak czekać blisko 10 lat, kiedy to szkocki zespół znalazł u pacjenta guza wątroby, zapoczątkowując w ten sposób dynamiczny rozwój nowej metody. W latach 80. powstał również pierwszy aparat używany do badania rezonansowego całego ciała.

Badania nad nową techniką obrazowania zostały zwieńczone Nagrodą Nobla, przyznaną w 2003 roku Paulowi Christianowi Lauterburowi oraz profesorowi fizyki Sir Peterowi Mansfieldowi. Współcześnie diagnostyka metodą rezonansu magnetycznego zyskuje na znaczeniu i z całą pewnością będzie w przyszłości odgrywała istotną rolę w wykrywaniu i leczeniu wielu chorób.

Zastosowanie rezonansu magnetycznego w praktyce klinicznej

Poniżej znajdują się przykłady zastosowań skanera MRI:

• wykrywanie anomalii mózgu i rdzenia kręgowego,
• diagnostyka guzów,
• diagnostyka cyst i innych nieprawidłowości w różnych częściach ciała,
• badania przesiewowe w kierunku raka piersi u kobiet z wysokim ryzykiem wystąpienia tego nowotworu,
• ocena urazów lub nieprawidłowości stawów, takich jak kręgosłup i kolana,
• diagnozowanie niektórych rodzajów problemów z sercem,
• wykrywanie chorób wątroby i innych narządów jamy brzusznej,
• ocena przyczyn bólu miednicy u kobiet, takich jak mięśniaki i endometrioza,
• badanie podejrzeń wad macicy u kobiet ocenianych pod kątem niepłodności.

Nowoczesne techniki obrazowania MRI całego ciała

W przypadku rezonansu magnetycznego całego ciała (WB-MRI - Whole-Body MRI) w krótkim czasie możliwe jest odwzorowanie tkanek całego organizmu, od głowy, przez klatkę piersiową, jamę brzuszną oraz miednicę, aż po kończyny. Dzięki tak szerokiemu zakresowi struktur objętych badaniem rezonans magnetyczny całego ciała pozwala na ogólną ocenę stanu zdrowia pacjenta, umożliwiając wstępne rozpoznanie potencjalnych nieprawidłowości.

WB-MRI umożliwia wykrycie zmian w obrębie układu kostno-stawowego oraz mięśniowego (deformacje, nieprawidłowości naczyniowe). Ponadto ułatwia ocenę stanu narządów osłoniętych przez struktury kostne (np. serca czy mózgu) i diagnozowanie różnych  chorób.

Rodzaje wykrywanych zmian:

• zapalenie,
• niedokrwienie,
• wady wrodzone,
• udary,
• zaburzenia metaboliczne.

Rezonans magnetyczny całego ciała swoim zakresem obejmuje również badanie narządów jamy brzusznej, np. wątroby i nerek, dając możliwość wczesnego wykrycia guzów czy zapaleń. WB-MRI odgrywa również istotną rolę w diagnostyce dzieci i kobiet w ciąży ze względu na zastosowanie bezpiecznego pola magnetycznego zamiast promieniowania jonizującego.

Nie sposób również przecenić roli tego badania w ocenie schorzeń wielonarządowych, obejmujących znaczny obszar organizmu, w których diagnostyka całościowa pacjenta jest istotna dla podejmowanych później czynności terapeutycznych. W przypadku wykrycia nieprawidłowości w badaniu WB-MRI możliwe jest dodatkowe badanie z użyciem rezonansu magnetycznego, tym razem bardziej szczegółowe i obejmujące jedynie obszar zmieniony chorobowo.

Przeciwwskazania i środki ostrożności przy MRI

Bardzo istotne jest, aby przed wykonaniem badania rezonansem magnetycznym poinformować lekarza o wszelkich wszczepionych do ciała urządzeniach elektronicznych. Dotyczy to zwłaszcza rozruszników serca oraz innych urządzeń stymulujących jego pracę. Pole magnetyczne może bowiem zakłócić ich działanie lub nawet doprowadzić do ich zniszczenia. Podobna sytuacja dotyczy także neurostymulatorów, metalowych klipsów wewnątrzczaszkowych, pomp insulinowych czy wewnętrznych aparatów słuchowych.

Jeżeli w przeszłości pacjent doznał urazu gałki ocznej, np. z powodu zranienia opiłkami metalu lub innym podobnym narzędziem, badanie z wykorzystaniem rezonansu magnetycznego może spowodować przemieszczenie ewentualnych pozostałości w oku, co wiąże się oczywiście z ryzykiem urazu.

Przed wykonaniem badania należy także wspomnieć o posiadaniu:

• endoprotez stawowych (choć używane obecnie w ortopedii tytanowe implanty nie stanowią zagrożenia w trakcie badania MRI),

• stentów wewnątrznaczyniowych,

• sztucznej zastawki serca,

• wkładki wewnątrzmacicznej,

• protezy gałki ocznej.

Powyższe sytuacje nie stanowią bezwzględnego przeciwwskazania do wykonania badania MRI, ale mogą mieć wpływ na pogorszenie jakości obrazowania. W części przypadków lekarz może zadecydować o konieczności wykonania zdjęcia RTG przed podjęciem decyzji o dalszej diagnostyce z wykorzystaniem MRI.

Bezpieczeństwo rezonansu magnetycznego: fakty i mity

Badanie MRI nie ma udowodnionego naukowo szkodliwego działania na rozwijający się w macicy płód. Jednakże zaleca się, aby nie przeprowadzać badania MRI u kobiet w I trymestrze ciąży. Jeżeli przed jego wykonaniem kobieta ma wątpliwości, czy może być w ciąży, należy poinformować o tym lekarza kierującego.

U części pacjentów, u których badanie MRI przeprowadzono z zastosowaniem środka kontrastowego zawierającego gadolin, zaobserwowano występowanie powikłań w postaci rozwoju nefrogennego układowego włóknienia.

Obrazowanie za pomocą rezonansu magnetycznego jest badaniem całkowicie bezpiecznym, bezbolesnym i nieinwazyjnym, które dostarcza lekarzom wielu użytecznych informacji w procesie diagnostycznym. Zastosowanie MRI nie uszkadza DNA, przez co nie zwiększa ryzyka rozwoju chorób nowotworowych.